Στην ομορφότερη ίσως παραλία της νο-τιοδυτικής ακτής βρίσκεται η Μονή του Αγίου Παντελεήμονος, που δίνει την εντύπωση μικρής πολιτείας από το πλήθος
και τον όγκο των κτιρίων της.

Η μονή ιδρύθηκε στις αρχές του 11ου αιώνα από κάποιο θεσσαλονικέα
στη θέση που βρίσκεται σήμερα το Παλαιομονάστηρο, ενώ το 12ο αιώνα φαίνεται
ότι ερήμωσε και παραχωρήθηκε στη Μονή Ξυλουργού.

Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς εγκαταστάθηκαν Ρώσοι στο Αγιον Όρος,
πάντως, από το 14ο αιώνα αναφέρεται σε όλα τα έγγραφα ως Μονή Παντελεήμονος ή Μονή των Ρώσων, είχε ωστόσο και Έλληνες.

Από τα τέλη του 15ου αιώνα πρέπει να επικράτησαν οι Ρώσοι, γι' αυτό και ο ηγούμενος υπογράφει σλαβικά. Η επόμενη περίοδοςμέχρι το 1700 ήταν δύσκολη
και το μοναστήρι σχεδόν ερημώθηκε.

Στις αρχές του 18ου αιώνα Έλληνες μοναχοί που είχαν προσέλθει εκεί, το εγκατέλειψαν και κατέβηκαν στην παραλία, όπου έθεσαν τα θεμέλια της
σημερινής μονής με τη συνδρομή του ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας Σ. Καλλιμάχη.

Από το 1840 άρχισαν να έρχονται Ρώσοι που αυξήθηκαν πολύ και το 1875
εξρλέγη Ρώσος ηγούμενος. Το 1895 η μονή είχε 1.000 μοναχούς και το 1903
περίπου 1.500.

Το καθολικό τιμάται επ' ονόματι του Αγίου Παντελεήμονος. Είναι πολύ μεγάλο, κτίσθηκε τα έτη 1812-1821 και έχει χαρακτηριστικούς βολβόμορφους τρούλους.

Οι ακολουθίες ψάλλονται στα ρωσικά και στα ελληνικά. Η μονή έχει άλλα 35 παρεκκλήσια, μερικά εκ των οποίων, όπως της Αγίας Σκέπης, είναι
μεγαλοπρεπείς ναοί.